Νίκος Καζαντζάκης: ο άνθρωπος, ο ασκητής, ο κλασικός συγγραφέας

«Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» έρχεται σύντομα στη μεγάλη οθόνη και η διευθύντρια των Εκδόσεων Καζαντζάκη και βαφτιστήρα της Ελένης Καζαντζάκη, κ. Νίκη Π. Σταύρου, σε μια συνέντευξη για τον άνθρωπο, για τον κλασικό και πιο πολυμεταφρασμένο Έλληνα συγγραφέα σε όλον τον κόσμο. Για τον Νίκο Καζαντζάκη. 

                                                                                                                         Από τη Μαρίνα Τζόκα 

«[....] Είχαμε αρχίσει στο πλούσιο το χωριό μας να βαραίνουμε, να πολυτρώμε και να παραφορτώνουμε την ψυχή μας με κρέατα. Ειρήνη, ασφάλεια, καλοπέραση, η σάρκα είχε θεριέψει κι είχε καταπλακώσει την ψυχή. Λέγαμε: όλα πάνε καλά, δικαιοσύνη βασιλεύει στον κόσμο, κανένας δεν πεινάει, κανένας δεν κρυώνει, κόσμος καλύτερος δεν υπάρχει. Κι ο Θεός μάς λυπήθηκε –μας έστειλε τον Τούρκο που μας ξεπάτωσε, μας πέταξε στους πέντε δρόμους, αδικηθήκαμε κι είδαμε πως ο κόσμος είναι γεμάτος αδικίες· πεινάσαμε και κρυώσαμε, κι είδαμε πως υπάρχει πείνα και κρύο· και δίπλα από τους ανθρώπους που κρυώνουν και πεινούν –το ’δαμε κι αυτό!- άλλοι που τρων τον αβλέμονα, κι είναι πάντα αναμμένα τα τζάκια τους, και βλέπουν τους γυμνούς και πεινασμένους και γελούν. Μας άνοιξε η συφορά τα μάτια μας, είδαμε· μας άνοιξε η πείνα τα φτερά μας, ξεφύγαμε από το δίχτυ της αδικίας και της καλοπέρασης· είμαστε λεύτεροι! Μπορούμε τώρα ν’ αρχίσουμε μιαν καινούρια, πιο τίμια ζωή, δόξα σοι ο Θεός!» (Νίκος Καζαντζάκης, Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται, Εκδόσεις Ελένης Ν. Καζαντζάκη, 1981:166).

Στις παραπάνω γραμμές στέκομαι «καθηλωμένη» για περίπου δυο ημέρες στα δεκαεφτά μου χρόνια, όταν δηλαδή έρχομαι για πρώτη φορά σε επαφή με την πένα του Νίκου Καζαντζάκη. Άγουρη ούσα, από τη μια πλευρά, ώστε να μπορέσω να κατανοήσω την ψυχική περιπλάνηση του Νίκου Καζαντζάκη στον κόσμο των ιδεών και της φιλοσοφίας του, την οποία εκείνος «ξετυλίγει» αριστοτεχνικά στο εν λόγω μυθιστόρημά του. Κι από την άλλη πλευρά, τότε ζούσα κι εγώ σε αυτό το «πλούσιο χωριό» που ονομαζόταν Ελλάδα.

"Πιάσε το ΠΡΕΠΕΙ από το ιώτα και γδάρε το ίσα με το πι"

Απόσπασμα από το ποίημα του Οδυσσέα Ελύτη "Ὁ μικρὸς Ναυτίλος" (1985, εκδόσεις Ίκαρος)

"Είσαι νέος - το ξέρω - και δεν υπάρχει τίποτε.

Λαοί, έθνη, ελευθερίες, τίποτε.

Όμως ε ί σ α ι. Και την ώρα που 

Φεύγεις με το ΄να πόδι σου έρχεσαι με τ΄άλλο 

Ερωτοφωτόσχιστος 

Περνάς θέλεις - δε θέλεις 

Αυλήτης φυτών και συναγείρεις τα είδωλα 

Εναντίον μας. Όσο η φωνή σου αντέχει. 

Πώς της παρθένας το τζιτζίκι όταν το πιάνεις 

Πάλλονται κάτω απ' το δέρμα σου οι μυώνες 

Ή τα ζώα που πίνουν κι ύστερα κοιτούν 

Πώς σβήνουν την αθλιότητα: ίδια εσύ 

Παραλαμβάνεις απ' τους Δίες τον κεραυνό 

Και ο κόσμος σού υπακούει. Εμπρός λοιπόν 

Από σένα η άνοιξη εξαρτάται. Τάχυνε την αστραπή 

Πιάσε το ΠΡΕΠΕΙ από το ιώτα και γδάρε το ίσα με το πι". 

Μικρές χαρές (2008)

Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Πιλάβιος 

Σενάριο: Δέσποινα Λάδη

      

Orphan boy in Iraq draws his mother with chalk and goes to sleep in her arms

Η φωτογραφία αυτή απεικονίζει ένα εξάχρονο παιδί από το Ιράκ, το οποίο έχασε τη μητέρα του στον πόλεμο και ζει σήμερα σε ορφανοτροφείο. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν κάνει τον γύρο του διαδικτύου (ξεκινώντας από το twitter), το μικρό παλικαράκι ζωγραφίζει καθημερινά με κιμωλία τη μητέρα του και κουλουριάζεται στο χέρι της.

Τά χέρια

(Γ. Σεφέρης / Σμύρνη, 13.03.1900 - Αθήνα, 20.09.1971)

Τὰ μάτια ἂν κλείσω βρίσκομαι σ᾿ ἕνα μεγάλον ἴσκιο

τὸ χρῶμα τῆς αὐγῆς τὸ αἰσθάνομαι στὰ δάχτυλά σου.

Ξέχασε τὸ ψέμα ποὺ σὲ βοήθησε νὰ ζήσεις

γύμνωσε τὰ πόδια σου, γύμνωσε τὰ μάτια σου,                     

μᾶς μένουν λίγα πράγματα ὅταν γυμνωθοῦμε

ἀλλὰ τὰ βλέπουμε στὸ τέλος πιστά.

Τὰ μάτια ἂν κλείσω βρίσκομαι πάντα σ᾿ ἕνα μονοπάτι,

τ᾿ αὐλάκια χαλασμένα δεξιὰ κι ἀριστερά, στὴν ἄκρη

τὸ σπίτι μὲ γυαλιὰ ποὺ τὸ χτυπάει ὁ ἥλιος, ἄδειο.

Σκέφτηκα τὰ δάχτυλά σου νὰ χτυποῦν τὰ τζάμια

σκέφτηκα τὴν καρδιά σου νὰ χτυπᾷ πίσω ἀπ᾿ τὰ τζάμια

καὶ πόσο λίγα πράγματα χωρίζουν ἕναν ἄνθρωπο

ποῦ δὲν τὰ ξεπερνᾷ.

Αν... (If...)

Καλή Μεγάλη Εβδομάδα και Καλή Ανάσταση σε όλους· 

ίσως, με ένα ακόμη "ΑΝ"...     

                                                                      

Τζόζεφ Ράντγιαρντ Κίπλινγκ (30 Δεκεμβρίου 1865 - 18 Ιανουαρίου 1936) Βρετανός διηγηματογράφος, ποιητής και μυθιστοριογράφος[Πρώτη δημοσίευση: 1895, «Brother Square Toes»]

Αν (Μετ. Νίκος Καρβούνης)

Αν να κρατάς καλά μπορής

το λογικό σου, όταν τριγύρω σου όλοι

τάχουν χαμένα και σ' εσέ

της ταραχής των ρίχνουν την αιτία,

Αν να εμπιστεύεσαι μπορής

τον ίδιο τον εαυτό σου, όταν ο κόσμος

δεν σε πιστεύει κι αν μπορής

να του σχωρνάς αυτή τη δυσπιστία,

Να περιμένεις αν μπορής

δίχως να χάνης την υπομονή σου,

Κι αν όλοι σε συκοφαντούν

να μη καταδεχθής ποτέ το ψέμμα,

Κι αν σε μισούν, εσύ ποτέ

σε μίσος ταπεινό να μην ξεπέσης,

Μα να μη κάνης τον καλό

ή τον πολύ σοφό στα λόγια.